مروری بر سیر تاریخی مردم شناسی

چکیده

در این مقاله، مردم‌شناسی غیردانشگاهی در ایران که شامل مجموعه مطالب مردم‌شناسانه‌ای است که در کتاب‌های تاریخی، جغرافیایی، دینی، اخلاقی و ادبی مولفان مسلمان و ایرانی قبل از سده کنونی آمده است، معرفی و تحلیل می‌شود. همچنین تحقیقات فولکلوریک که مربوط به جمع‌آوری و معرفی فرهنگ عامه در ایران می‌شود، مورد بررسی قرار گرفته، نقش صادق هدایت در این زمینه به عنوان موثرترین فرد که توانست حرکت مهمی در زمینه شناسایی و گردآوری فرهنگ عامه ایران ایجاد کند، توضیح داده می‌شود.

مقدمه

انتروپولوژی (Anthropology) یا مردم‌شناسی امروز یکی از رشته‌های دانشگاهی است که در اکثر دانشگاه‌های جهان وجود دارد و شمار زیادی استاد، دانشجو و پژوهشگر در این رشته به آموزش و پژوهش می‌پردازند. در ایران نیز همگام با تحولاتی که از ابتدای سده چهاردهم آغاز شده، مردم‌شناسی وارد فرهنگ جامع گردیده و یا تاسیس دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی و آموزشی جدید طی چند دهه گذشته گسترش یافته است.

در حال حاضر مردم‌شناسی در ایران گستره بسیار وسیعی دارد و در صورتی که بخواهیم تاریخ مردم‌شناسی در ایران را تدوین کنیم، دو سیر متفاوت را می‌توانیم از یکدیگر متمایز نماییم. نخست، مردم‌شناسی غیردانشگاهی، دوم مردم‌شناسی دانشگاهی.

ادامه نوشته

معرفی روستای رمنت

...به گفته بزرگان محل زمانیکه منصوریان در منطقه بابل حکومت میکردند از آنجایی که این منطقه بسیار زیبا بود آن را رامنت یا ( گلزار ) نامیدند. به گفته ریش سفیدان محل تاریخ بوجود آمدن این محل به حدود سال 1000 هجری شمسی و قبل از آن برمیگردد....

ادامه نوشته

تاریخچه ی نوروزی

با عرض تبریک سال نو به مردم شناسان گرامی...

نوروز لغت فارسی از دو جزء "نو" و "روز"که در لغت عرب"نیروز" شده و بنا بر مشهور مصادف است با حلول خورشید در برج حَمَل از برج های دوازده گانه.

کهن ترین وبزرگترین جشن ایرانی است که همه ساله در آغاز فروردین ماه شمسی به هنگام تحویل آفتاب به برج حَمَل و در تمامی مناطق ایرانی نشین جهان با شکوه فراوان برگزار می شود.

درباره منشاء این عید سخن بسیار است ونظریات و افسانه های زیادی در متون قدیمی فارسی وعربی یافت می شود.ازجمله:این عیدمانند بسیاری از اعیاد وجشن های ایرانی با ستاره شناسی که پایه حساب های گاه شماریهاست پیوند دارد.

رجوع به ادامه ی مطلب...

ادامه نوشته

بازی های کودکانه!

...این بازی در فصل مشخصی از سال آغاز می شده و به مدت 2ماهی جریان داشت.زمان آغاز آن درست مقارن بوده با امتحانات ترم اول.همه ساله در زمانی که ما باید سر و دستمان را در کتاب فرو می کردیم ، به مدد درس خوان بودنمان سر و دست خود را در اشیاء شیشه ای می کردیم...

ادامه نوشته

اسپندگان روز بزرگداشت زنان

قبل از هرچی جالبه بدونین که اروپایی ها خیلی از آداب و رسومشون بر گرفته از فرهنگ آریایی ها و یا مسلمانان هست که البته دستخوش تغییراتی شده و با فرهنگشون آمیخته شده..مراسمی از قبیل عشاء ربانی.غسل تعمید.ناقوس زدن و نوازندگی به هنگام دعا و نیایش و ... که همه ی اینها و بعضی های دیگه از آیین مهر ایرانی گرفته شده.

اما جشن اسپندگان

در ایران باستان هر 30 روز ماه, برای خود یک نام ویژه داشتند.

برای نمونه:

به‌عنوان مثال روز اول هر ماه «روز اورمزد»،
روز دوم هر ماه، روز بهمن (سلامت، اندیشه) که نخستین صفت خداوند است،
روز سوم هر ماه، اردیبهشت یعنی «بهترین راستی و پاکی» که باز از صفات خداوند است،
روز چهارم هر ماه، شهریور یعنی «شاهی و فرمانروایی آرمانی» که خاص خداوند است
و روز پنجم هر ماه، «سپندارمذ» بوده‌است.

از آنجا که در باورهای کهن، زمین را نیز مانند زنان، بارور، زاینده و پرورش دهنده می دانسته اند و همه ی موجودات بر پهنه ی او و در پناه و آغوش او پروریده می شده اند، جنسیت او را نیز «مادینه» فرض می کرده اند و از همین خاستگاه است که عبارت های زیبا و دل انگیز «مام میهن» و «سرزمین مادری» بوجود آمده و فراگیر شده است. پیشینیان ما، همانگونه که زمین را زن یا مادر می دانسته اند، آسمان را نیز مرد یا پدر بشمار می آورده اند و ترکیب های «مادرزمین» و «پدرآسمان» از همین جا برخاسته اند. بی گمان آنها شباهت ها و پیوندهایی بین زن و مرد از یک سو، با زمین و آسمان، و بارندگی و رویش گیاهان، را از سوی دیگر احساس می کردند.همچنین این را نیز می دانیم که در باورهای ایرانی، نسل بشر یا نخستین زن و مرد جهان، به نام مشی و مشیانه» از ریشه ی دوگانه ی گیاهی به نام «مهرگیاه» در دل زمین بوجود آمده و آفریده شده اند و در واقع زمین یا سپندارمذ، مادر نسل بشری دانسته می شده است.

ابوریحان بیرونی از این جشن به عنوان یک جشن کهن یاد می کند و اضافه می کند که این روز و ماه از دیرباز جشن زنان شوهردار بوده و همسران بر آنان بخشش می کرده اند.در این روز مردان تمام کارها و مسئولیت زنان را برعهده میگرفتند و برای قدردانی از زحمات زنان به آنها هدیه نیز میدادند.

مراسم پیر شالیار

مراسم پیر شالیار

 

 

مراسم پیر شالیار در روستای اورامان تخت(هورامان) کردستان، هر سال دو بار در نیمه بهار و نیمه زمستان برگزار شده و عروسی «پیر شالیار» در سه روز جشن گرفته می‌شود. مقبره پیر شالیار که از موبدان عبدالقادرگیلانی بوده است در انتهای جاده آسفالته اورامان قرار دارد. این مراسم شامل ذبح دام قربانی، دف زنی، نوعی رقص، خوردن آش، و شب‌نشینی و خواندن شعر و دعا است.

 

 

ادامه نوشته

خنده شب یلدا کیلویی چند؟

از آن موقع كه ياد دارم يلدا برايم بيشتر از يك شب خاص بوده، حسي كه نسبت به بلندترين شب سال دارم آنقدر در اعماق وجودم ريشه دارد كه هر سال با اولين باد خنك پاييزي و اولين برگ زردي كه زير پايم صداي خرد شدنش را مي‌شنوم افكارم يك شيرجه بلند به اعماق وجودم مي‌زند و خاطره‌ها و حال و هواي يلدا را مرور مي‌كنند.

 

اين يك دقيقه اضافه آنقدر در سال‌هاي زندگي‌ام ضرب شده كه عددي به بزرگي همه سال‌هاي عمرم دارد اما هر سال كه سپري مي‌شود تفاوت چشمگيري با سال‌هاي قبل دارد، هر سال رسم و رسومات يلداي ساده و يكرنگ من بيشتر رنگ زمانه و از سادگي فاصله مي‌گيرد.

 

يلدا هر سال لباسي متفاوت با لباس سال گذشته‌اش مي‌پوشد و چهره‌اي متفاوت دارد. انگار او هم به دنبال مُد افتاده است. از آهنگ پيشواز تلفن همراه شروع كرده و طبقه به طبقه با درآمد هر قشر از جامعه رنگي به خود گرفته. ديگر از آن يلدايي كه مي‌شناختم خيلي فاصله گرفته، انگار نه انگار كه سنش هزاران سال است. انگار كه چند سالي است متولد شده. رنگش شده رنگ روز جامعه.

 

(لطفا به ادامه ی مطلب مراجعه کنید...)

ادامه نوشته

شب یلدا

این جشن در ماه پارسی «دی» قرار دارد.نور، روز و روشنایی خورشید، نشانه هایی از آفریدگار بود در حالی که شب، تاریکی و سرما نشانه هایی از اهریمن. مشاهده تغییرات مداوم شب و روز مردم را به این باور رسانده بود که شب و روز یا روشنایی و تاریکی در یک جنگ همیشگی به سر می برند.

ادامه نوشته

موزه مردم شناسی علی آباد کتول/ اولین موزه گلستان

 بچه های مردم شناسی باید به همچین موزه ها سربزنند.!

موزه مردم شناسی علی آباد کتول/ اولین موزه گلستان

 

اولين موزه مردم شناسي گلستان در شهرستان علي آباد كتول واقع شده است. موزه مردم شناسي علي آباد كتول با مساحتي حدود 400 متر مربع در 12 بهمن سال 87 واقع در قسمت غربي شهر افتتاح شد.

موزه مردم شناسی شهرستان علی آباد کتول، داراي بخش هاي مختلفي از جمله آيين ها و آداب و رسوم مردم علي آباد كتول را نشان مي دهد.
از صنايع دستي اين شهرستان مي توان به قالي بافي، نمدبافي، بافت پارچه هاي ابريشمي و پشمي، خورجين دوزي، چادرشب بافي، سوزن دوزي، دوخت لباس هاي محلي كتولي و ساخت آلات موسيقي محلي كتولي اشاره كرد.

در معرفي بخش هاي مختلف موزه مردم شناسي علي آباد كتول يكي از بخش هاي جالب و ديدني آن را بخش عاروس ياري دانست و گفت: در ميان قوم كتول يكي از سنت ها و آيين ها مراسم ازدواج است كه به ترتيب مراسم همسر گزيني، خواستگاري، نشان كردن و قند شكني، عروس ديدن، خريد عروسي، خبر عروسي، عقد، حنابندان و عروسي را شامل مي شود.

بخش پوشاك زنان كتولي شامل جامه، پيش جامه، جليقه، كلاه شهري، روسزي شال پشمي ته سري چارقد و تن پوش مردان كتولي شامل پيراهن، شلوار يا چوقا، جليقه و سرپوش آنها كلاه كاموايي، كلاه دوره دار و پاپوش مردان شامل ساق بند يا پاتوه، جوراب پشمي، چارق و دم پايي است.

هنر نمدمالي يكي از هنرهاي منسوخ شده در بين قوم كتول است كه اين كار تنها توسط مردان كتولي و در مناطق كوهستاني شهرستان علي آباد انجام مي گرفت، كه در موزه مردم شناسي علي آبادكتول اين هنر از حلاجي تا نمدمالي به نمايش گذاشته شده است.

شاهنامه‌خوانی از دیدگاه مردم‌شناسی

ادامه نوشته

نگرش مردم شهرستان آمل نسبت به مردم شهرستان بابل

   بابل و آمل و حرفهايي كه سر زبانها بود از يك طرف جالب و از طرف ديگر تفكر بر انگيز بود دانستن اينكه آيا همه مردم آمل نسبت به همسايه تصور خاصي دارند؟ چند ديدگاه در مورد مردم بابل وجود دارد؟ منفي يا مثبت بودن ريشه ي اين نگاه و طرز تفكر از چه نشات گرفته؟ تنها اطلاعات ما در ابتداي تحقيق اين بود كه مردم آمل دل خوشي از بابلي ها ندارند.

همه خوب مي‌دانيم كه همه ي مردم آمل اگر تصور بدي نداشتند، حذفهايي در مورد مردم بابل شنيده بودند چون در پاسخ به اين سوال كه چه تصوري در مورد بابل داريد يا چه چيزي در مورد شان شنيده‌ايد تصورات خوبي نداشتند ولي وقتي پرسيديم در برخوردتان در واقعيت هم چنين چيزي بود يا نه؟

چند نفر در پاسخ گفتند كه اصلا برخوردي نداشته‌ايم يا با چند نفر خويشاوند يا همسايه هستيم هيچ مشكلي نداريم، اين خيلي اهميت دارد كه مردم بفهمند تصورات غلطي دارند و در نهايت به اين نتيجه برسند كه خوب و بد همه جا است و نمي شود با يكي، دو برخورد يا حرف و عينيت به نتايجي رسيد كه قابل تعميم به همه باشد.

 

ادامه نوشته

تفریحات تهرانی ها در 100سال پیش

شاید دوران قاجار یکی از مهمترین دلایل عقب ماندگی های اقتصادی و فرهنگی در تاریخ ایران باشد. تهران برای اولین بار توسط موسس این سلسله به عنوان پایتخت انتخاب شد.

شبکه ایران: شاید دوران قاجار یکی از مهمترین دلایل عقب ماندگی های اقتصادی و فرهنگی در تاریخ ایران باشد. تهران برای اولین بار توسط موسس این سلسله به عنوان پایتخت انتخاب شد.

در اینجا به باز نشر نمونه‌هایی از تفریحات تهرانی‌ها در ۱۰۰ سال پیش پرداخته که در سایت های مختلف به آن پرداخته شده است:

ادامه ی مطلب...

ادامه نوشته

یک عشق دانشجویی

یک عشق دانشجویی

ادامه نوشته

جهان از دیدگاه بسیاری از ایرانی ها-طنز تلـــــخ!

پرستو ها

برای مشاهده ی متن کامل شعر به ادامه مطلب رجوع کنید...

ادامه نوشته

هردرد

هِردِرد

آی هردرد بیمی،تشت حسین بیارین،درکربلا خون حسین می جوشد،ای شمر جور جفا،ظالم،امان از تشنگی،زاده ام البنین،ابالفضل...آب آور کرببلا،ابالفضل...

شعرهایی از این دست در عزاداری های دسته جمعی که بین کودکان روستای رمنت از قدیم الایام تا کنون در دهه اول محرم در دسته جات سینه زنی منزل به منزل رواج دارد.

در این نوع دسته روی 10الی15 کودک هر شب دم در تکیه و مسجد محل جمع می شوند و به طرف خانه های مردم حرکت می کنند و دم در منزل با گفتن 3 مرتبه (یا علی)و اجازه اهل منزل وارد خانه شده و به نوحه خوانی می پردازند.بعد از پایان سینه زنی اهل منزل با دادن مقداری پول از آنها قدر دانی می کنند و آنها دو مرتبه (یا علی)گویان از خانه خارج شده و به خانه دیگر می روند و....

از پیرمردهای مسجد خودمان در مورد این رسم و نام آن سوالاتی کردم که به خاطر بالا بودن سن آنها و مشکلاتی دیگر نتوانستم از حرف هاشان سر در بیاورم.یکی از آنها که متولد سال 1310 می باشد به من گفت:این رسم از زمان پدرانمان بوده و هم اکنون نیز ادامه دارد و نام این رسم نیز از ما نبوده و بچه های بعد از نسل ما این نام را بر آن نهادند.یعنی نام (هردرد).او می گفت:در قدیم شیوه قدر دانی از ما با دادن غذا هایی مانند تخم مرغ و...بوده است و کم پیش می آمد که به ما پول بدهند....

بچه ها در (هردرد)با رفتن به خانه های مردم،در محله خودشان در روستای رمنت به تکیه امده و در تکیه نیز به عزاداری می پردازند.و بعد از صرف شام کار به اتمام رسیده و  منتظر شب بعد می مانند....

برف روی دوش مردان ،شهر در دست زنان

برف روی دوش مردان ،شهر در دست زنان

آب اسک روستایی در بخش لاریجان آمل و در استان مازندران می باشد.نام این روستا از آب گرم معدنی که در این روستا می باشد گرفته شده است.اسک یکی از طایفه های 18گانه آمل می باشد و بیشتر جمعیت این روستا در دهستان بالا لاریجان قرار دارد.جاذبه های این روستا شامل چشمه آب اسک و غار اسک و دریاچه امامزاده علی می باشد که در 90کیلومتری مسیر آمل_تهران قرار دارد.بر اساس آخرین سرشماری مرکز آمار ایران که در سال 1385صورت گرفته،جمعیت ثابت آن 581نفر (170خانوار) بوده است.

از سنت های این روستا مراسم باشکوه برف چال به همراه حکومت یک روزه زنان بر روستا می باشد.یکی از آیین های معروف استان مازندران می باشد که قدمتی 600ساله دارد و با گذشت این زمان هنوز با شور و حرارت خاصی در این روستا برگزار می شود.برف چال در زبان مازندرانی (ورف چال)خوانده می شود و به معنای گودال بزرگ است و این گودال به عمق 12متر و عرض 10متر است.داستان از جایی شروع می شود که 600سال قبل اهلی روستا برای ذخیره سازی آب به منظور کشاورزی و استفاده دام در طول تابستان قصد کندن چاهی را کردند که هر جا را می کندند به سنگ های سخره ای وسخت بر می خردندتا اینکه شخصی به نام سید حسین ولی که از اهالی نیاک لاریجان بود ماجرا را جویا شد و سپس به آنها گفت که من با نوک عصایم روی زمین خطی می کشم و شما هم آنجا را بکنید به سنگ بر خورد نمی کنید.ولی شرطی دارم که هرساله هنگام اجرای مراسم،اهالی روستای اسک با قربانی کردن گوسفند به شرکت کنندگان در مراسم غذا داده و اهلی روستای نیاک نیز میهمانان را با نان و پنیر و عسل صبحانه بدهند.

ابتدا مردم اسک سخن او را جدی نگرفته اند،ولی بعد از کندن زمین و صدق یافتن سخنش به شرط او عمل کرده و هر ساله این مراسم را با شکوه هر چه تمام تر برگزار می کنند.در این مراسم مردان به کوه رفته تا تا چاله بزرگ را همراه با صلوات پر از برف کنند و زنان در روستا نیز مراسم مادر شاهی یا همان حکومت یک روزه زنان را برگزار می کنند و ورود مردان تا پایان مراسم در روستا ممنوع می باشد...

با همه این اوصاف نکته قابل توجه در این سنت دیرین و ماندگار این است که 6قرن پیش زمانی که در کشورهای اروپایی و آمریکایی نشانی از حقوق بشر و توجه به جایگاه و شخصیت زن در جامعه وجود نداشت در روستایی کوچک در دل کوه های استان مازندران،هر سال آیین ماندگاری انجام می شد که در آن به صورت نمادین اداره امور جاری یک روستا را در یک روز به زنان واگذار می کردند...

 

 (پیشینه تحقیق اینجانب،بابت درس مردم شناسی شهری)

مصاحبه با یک دانشجوی مازندرانی، درباره زبان مازنی

روزانه بیشتر به کدام زبان زبان تکلم می کنید؟

-بیشتر به زبان فارسی

چرا به زبان فارسی صحبت میکنید؟

-از دوران کودکی به زبان فارسی صحبت می کردم چون والدینم با من فارسی صحبت می کردند.

علت اینکه خانوادت باهات فارسی صحبت می کردند چی بود؟

-احتمالا می خواستن من زبان فارسی که زبان رسمی کشورهست را بهتر یاد بگیرم و راحت تر صحبت کنم ولی میتوانم به زبان طبری هم صحبت کنم واین زبان رو هم یاد گرفتم که حاصل تعامل با دیگران بوده و بیشتر در گفت و گوها و نشست هایی دوستانه به زبان طبری صحبت می کنم ولی در بحث های جدی سعی می کنم به زبان فارسی صحبت می کنم مگر اینکه طرف مقابل طبری صحبت کند.

چقدر به زبان طبری علاقه دارید؟

-خیلی زیاد ، چون زبان مادریم است و فکر می کنم که به آن اهمیت  داده نمی شود و معتقد هستم مهمترین بخش فرهنگ هر منطقه زبان آن منطقه است که اگر به آن اهمیت ندهیم در واقع به فرهنگ خود اهمیت نداده ایم.

چرا پس خودتان مازندرانی صحبت نمی کنید؟

-چون خیلی به زبان مازنی مسلط نیستم ونمی توانم خوب تکلم کنم، با این حال تمام تلاشمو می کنم که مازنی صحبت کنم و تا حدود زیادی هم موفق بوده ام.

چقدرگوش دادن به موسیقی مازندرانی رابه موسیقی های دیگر ترجیح می دهید؟

-خیلی تفاوتی ندارد ولی گوش کردن به زبان محلی دلنشین تر است چرا که با روحیاتم سازگاری بیشتری دارد.

ایا اهنگ شاد و مورد علاقه فارسیت بهت نشاط نمی دهد؟ چرا، ولی اهنگ محلی یه چیز دیگه است!

به نظرشما زبان مازندرانی چقدر اعتبار دارد؟

-اطلاع زیادی ندارم ولی کما کان می بینم که درزبان طبری هم زبان خارجه دیده می شود وبه نظرم یکی ازویژگی های اعتبار داشتن می تواند همین باشد.

در شرایط زیر بیشتر از کدام زبان استفاده میکنند؟عروسی  عزاداری  ابرازمحبت بیماری؟

-برای من نوع مراسم مهم نیست بلکه اشخاص هستند که در ان مراسم حضور دارند  برای مثال به عروسی دعوت بشم که همه فارسی صحبت کنند من هم قطعا فارسی صحبت میکننم اگه موقعیت گفتگو حالت طنز شوخی داشته باشد ترجیحا به زبان طبری صحبت میکنم چون صمیمیت بیشتر میشود چون حرفهای همدیگر را بهتر میفهمیم تو عیادت هم همینطور بستگی به طرف مقابل دارد

ایا احساس نمیکنید به زبان محلی صحبت کنی همدلی و صمیمیت بیشتر شود؟

-حتما همدلی بیشتر میشود چون یک فرد مازندرانی با این زبان انس گرفته است پس وقتی احساسات هم به این زبان بیان شود بیشتر تاثیر گذار خواهد شد.

ضرب ال مثل های مازندرانی

ادامه نوشته

ادامه ی :معیارهای زیبا بودن زنان را چه کسانی تعیین می‌کنند؟

دختری که شبیه عروسکها زندگی می کند!
"ونوس پالرمو" 15 سال دارد . او اخیرا به یک پدیده اینترنتی تبدیل شده است و جالب است بدانید ویدئوی آرایش کردن او در یوتویوب تا کنون بیش از 30 میلیون بازدید کننده داشته است.


این دختر اهل لندن است و هر روز با تلاش و بهره گیری از تکنیکهای آرایشی خود را به یک عروسک زنده تبدیل میکند. او که اخیرا به همراه مادرش در یک برنامه زنده تلویزیونی حضور داشت تاکید میکند که اگرچه شبیه عروسکها لباس میپوشد و آرایش میکند اما یک دختر طبیعی است و زندگی نرمالی دارد.
وی در مصاحبه اش گفته است یک دختر معمولی در مدرسه است که علاقه زیادی به ریاضیات دارد و دوستان زیادی در مدرسه دارد که دوست دارند مثل او لباس بپوشند.
او قادر به تکلم به 5 زبان زنده دنیاست. وی میگوید برای انتخاب لباسهایش از مادرش کمک میگیرد.به عقیده وی هرکسی میتواند آنطور که مایل است زندگی کند و این درست نیست که مردم از رویاهای خود فرار کنند . وی معتقد است اگر دیگران از او الگوبرداری کنند میتوانند در رویاهای خود زندگی کنند
گفتنی است خیلی از بازدیدکنندگان ویدئوهای او از او انتقاد کرده و گفته اند:آرایش کردن برای یک دختر 15 سال کار مناسبی نیست و او با این کارها باعث میشود نوجوان تشویق شوند که خود را تغییر دهند و از زندگی واقعی دور شوند

ادامه نوشته